İnternet Hızını Test Etme ve Sorun Giderme

Evde interneti "yavaş" bulduğum her seferde ilk tepkim modemi yeniden başlatmak oldu. Yıllar sonra fark ettim ki bu, ateşi ölçmeden ilaç içmeye benziyor: bazen işe yarıyor, çoğu zaman aynı sorun iki gün sonra geri geliyor. Doğru sıra şu: önce ölç, sonra ölçtüğün sayının ne anlama geldiğini anla, en sonunda müdahale et. Aşağıda kendi evimde ve tanıdıklarımın bağlantılarında onlarca kez uyguladığım yöntemi, hangi adımda neye baktığımı anlatarak paylaşıyorum.

Şunu baştan söyleyeyim: "hız" tek bir sayı değil. İndirme hızı, yükleme hızı, gecikme (ping) ve jitter dediğimiz gecikme dalgalanması bir arada anlam kazanıyor. Video konferansta sesim kesiliyorsa sorun 100 Mbit indirme hızımda değil, muhtemelen jitter'da olur.

Doğru Ölçüm Nasıl Yapılır?

İnternet hızı ölçüm sonuçlarının yarısı yanlış çıkıyor çünkü test, ölçmek istediğimiz şeyi değil o anki ortamı ölçüyor. Testi kurmak, testi yapmaktan daha önemli.

Ölçüm öncesi ortamı sabitlemek

Kendi rutinim şöyle: teste başlamadan önce arka planda indirme yapan her şeyi kapatıyorum. Bulut senkronizasyonu, oyun platformlarının güncellemeleri, açık kalmış video sekmeleri, telefonun otomatik yedeklemesi... Bunlar hattı sessizce doldurur. Sonra mümkünse bilgisayarı kabloyla modeme bağlıyorum. Kabloyla ölçüm hattın gerçek kapasitesini, kablosuz ölçüm ise "odamda ne kadarı bana ulaşıyor" sorusunun cevabını verir. İkisi arasındaki fark bana zaten sorunun nerede olduğunu söylüyor.

Bir de test sunucusu meselesi var. Uzaktaki bir sunucuya bağlanan test, ülke içindeki bir sunucuya göre çok daha düşük değer gösterebilir. Ben hep aynı sunucuyla, günün farklı saatlerinde en az üç kez test ediyorum; tek ölçüme asla güvenmiyorum.

Hangi sayı ne anlatıyor?

Paketimin yarısını bile alamıyorsam ve bu kabloyla yaptığım testte de böyleyse, artık evdeki cihazları değil hattı sorgulamaya başlıyorum.

Tek testle yetinmemek

Hız testi anlık bir fotoğraf. Ben "akşam 21.00'de her şey ağırlaşıyor" gibi bir şikâyet duyduğumda uzun süreli ping testi çalıştırıyorum. Komut satırında sürekli ping bırakıp yarım saat sonra dönüp bakmak, hızın kendisinden çok daha fazla şey anlatıyor: arada kaybolan paketler varsa, ping bazen 20 bazen 400 ms'ye çıkıyorsa hattın kararsız olduğunu anlıyorum. Bu tür dalgalanma, hız testinde güzel görünen bir bağlantıda bile Zoom görüşmesini mahveder.

Yavaşlığın Kaynağını Bulmak

Ölçümler elimde olduğunda soruyu daraltıyorum: sorun tek cihazda mı, tüm evde mi, tek uygulamada mı? Bu üç ayrım beni neredeyse her zaman doğru yere götürüyor.

Tek cihazda yavaşlık

Telefon hızlı, bilgisayar kaplumbağa gibiyse hat suçsuz. Burada baktığım ilk yer tarayıcı: aşırı yüklenmiş eklentiler, şişmiş önbellek ve kontrolden çıkmış sekmeler sayfaları yavaşlatır ve insan bunu internet sanır. Tarayıcıyı temizleyip hızlandırmak bazen tek başına sorunu bitiriyor. Ardından arka plan servislerine, güncelleme kuyruklarına, bir de sistemin genel yüküne bakıyorum; Windows'u hızlandırma tarafında yaptığım temizlikler ağ performansına da dolaylı yansıyor. VPN açık kaldıysa ya da eski bir ağ sürücüsü varsa onlar da klasik suçlulardan.

Tüm evde yavaşlık ve kablosuz ağ etkisi

Her cihaz yavaşsa iki olasılık var: kablosuz ağ ya da hattın kendisi. Ayırt etmek kolay — kabloyla ölçtüğüm değer normal, kablosuzda düşükse mesele WiFi'da. Bu noktada modemin yerini, kanal seçimini, 2,4 GHz ile 5 GHz arasındaki farkı gözden geçiriyorum. Duvarın arkasındaki odada 5 GHz'in nasıl eridiğini gördükten sonra kanal ve konum ayarlarına daha ciddi bakmaya başladım; WiFi sinyalini güçlendirme tarafında anlattığımız düzenlemeler burada karşılığını veriyor.

Kabloda da düşük değer alıyorsam sırayla: modemi kapatıp bir dakika bekleyip açıyorum, telefon kablosunun ve konnektörlerin sağlamlığını kontrol ediyorum, modemin arayüzündeki hat bilgilerine (senkron hızı, hata sayaçları) bakıyorum. Senkron hız paketimin altındaysa artık operatörle konuşma zamanı ve elimde saat saat alınmış ölçüm kayıtları olduğu için görüşme çok daha kısa sürüyor.

Tek uygulama veya tek sitede yavaşlık

Bir video platformu takılıyor ama diğer her şey uçuyorsa hattım değil, o servise giden yol tıkalı olabilir. Böyle durumlarda DNS değiştirmeyi deniyorum; bazı sayfaların açılma gecikmesi doğrudan buradan geliyor. Arka planda çalışan bulut yedeklemesi ya da torrent istemcisi de yükleme kanalını doldurup her şeyi ağırlaştırır — özellikle yükleme hızı düşük hatlarda bu etki abartılı olur.